Έρευνα ΙΝΕ/ΓΣΕΕ: “Νόμος” η υπερεργασία στους εργαζομένους – Το 34,5% δεν πληρώνεται

Ανησυχητική εικόνα για τις συνθήκες εργασίας στον ιδιωτικό τομέα αποτυπώνει το δεύτερο μέρος της μεγάλης πανελλαδικής έρευνας του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ (ΙΝΕ ΓΣΕΕ), το οποίο εξετάζει τον χρόνο εργασίας, την υπερωριακή απασχόληση και τις επιπτώσεις τους στην υγεία των εργαζομένων.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 6.000 εργαζομένων από όλη τη χώρα με επιστημονική ευθύνη των καθηγητών Χρήστου Γούλα και Γιώργου Αργείτη, και με τη συμμετοχή των επιστημονικών στελεχών Κώστα Μπουκουβάλα και Δημήτρη Παϊταρίδη, καταγράφει ότι η υπέρβαση του συμβατικού ωραρίου έχει μετατραπεί σε καθημερινότητα για μεγάλο μέρος των εργαζομένων, χωρίς όμως να συνοδεύεται πάντοτε από την αντίστοιχη οικονομική ανταμοιβή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 35,5% των εργαζομένων δηλώνει ότι εργάζεται πέρα από το κανονικό του ωράριο. Ωστόσο, από όσους πραγματοποιούν πρόσθετη εργασία, μόλις το 54,7% αμείβεται χρηματικά για τις επιπλέον ώρες. Αντίθετα, το 34,5% δεν λαμβάνει καμία αμοιβή, ενώ ένα επιπλέον 8,9% αποζημιώνεται με άδεια ή ρεπό. Συνολικά, σχεδόν τέσσερις στους δέκα εργαζόμενους (43,4%) δεν λαμβάνουν άμεση χρηματική αποζημίωση για την πρόσθετη εργασία τους.

Το καθεστώς της υπερεργασίας στην Ελλάδα

Η υπέρβαση του κανονικού ωραρίου τείνει να μετατραπεί σε καθημερινή κανονικότητα, επηρεάζοντας οριζόντια όλες τις επιχειρήσεις.

Το ποσοστό: Το 35,5% των εργαζομένων δηλώνει ότι εργάζεται πέρα από το κανονικό του ωράριο.

Η απλήρωτη εργασία: Από όσους κάνουν υπερωρίες, το 43,4% δεν λαμβάνει άμεση χρηματική αμοιβή.

Συγκεκριμένα:

• 54,7% δηλώνει ότι πληρώνεται κανονικά.
• 34,5% δεν πληρώνεται καθόλου.
• 8,9% αποζημιώνεται με άδεια ή ρεπό αντί για χρήματα.

Μέγεθος επιχείρησης & ένταση υπερωριών

Η τάση για υπερεργασία εμφανίζεται αυξημένη στις μεγάλες επιχειρήσεις, όμως η ένταση (περισσότερες ώρες) «χτυπάει» τις μεσαίες:

Στις πολύ μικρές επιχειρήσεις (έως 9 άτομα), το 32% κάνει υπερωρίες.

Στις μεγάλες (άνω των 250 ατόμων), το ποσοστό εκτοξεύεται στο 45,4%.

Ωστόσο, η έντονη υπερεργασία (6+ επιπλέον ώρες την εβδομάδα) καταγράφεται κυρίως στις μεσαίες επιχειρήσεις (10-49 και 50-249 εργαζόμενους) με ποσοστό περίπου 35,6%.

Η έμφυλη ανισότητα στην αμοιβή

Η έρευνα αποκαλύπτει μια ξεκάθαρη έμφυλη διαφοροποίηση στην οικονομική αναγνώριση της πρόσθετης δουλειάς:

-Άνδρες: Το 58,8% πληρώνεται τις υπερωρίες του (30% μένει απλήρωτο).

-Γυναίκες: Μόλις το 48,9% πληρώνεται, ενώ το 41,1% δηλώνει ότι εργάζεται επιπλέον ώρες εντελώς δωρεάν.

Το παράδοξο της «συστηματικής» ανομίας: Όσο πιο συχνά αναγκάζεται ένας εργαζόμενος να δουλέψει εκτός ωραρίου, τόσο λιγότερο πληρώνεται.

Σχεδόν ένας στους δύο (45,6%) που εργάζονται «πολύ συχνά» πέρα από το ωράριό τους, δηλώνει ότι δεν λαμβάνει καμία αμοιβή. Η απλήρωτη υπερεργασία γίνεται, δηλαδή, κανονικότητα και ο εργοδότης, αφού δεν πληρώνει, δεν διστάζει να αναπτύξει υπερβολικές απαιτήσεις.

Εργασιακή επιβάρυνση και επιπτώσεις στην Υγεία

Η ποιότητα του εργασιακού περιβάλλοντος συνδέεται άμεσα με τη σωματική και ψυχική υγεία, με το άγχος και τη σωματική κόπωση να αποτελούν τα συχνότερα προβλήματα.

Βασικοί Παράγοντες επιβάρυνσης:

• 60,1%: Ισχυρή πίεση χρόνου ή μεγάλος φόρτος εργασίας.
• 58,8%: Παρατεταμένη όρθια ή καθιστική στάση.
• 31,3%: Επαναλαμβανόμενες σωματικές κινήσεις.
• 22,2%: Άλλες αιτίες που προκαλούν εργασιακό άγχος.

Για όσους εργάζονται πάνω από 11 επιπλέον ώρες την εβδομάδα, τα ποσοστά αυτά απογειώνονται, με το 86,2% να δηλώνει ακραία πίεση χρόνου και το 56,3% να αναγκάζεται να δουλέψει ακόμα και κατά τον ελεύθερο χρόνο του.

Το ψυχολογικό κόστος της απλήρωτης εργασίας

Η απλήρωτη υπερωρία αποδεικνύεται ότι δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα, αλλά συνδέεται με τοξικά εργασιακά περιβάλλοντα.

Όσοι δεν αμείβονται, δηλώνουν συγκριτικά με όσους αμείβονται:

• Υψηλότερα ποσοστά εργασίας στον ελεύθερο χρόνο (38,4% έναντι 18%).
• Περισσότερο εργασιακό άγχος (34,3% έναντι 22,1%).
• Περιορισμένη επικοινωνία/συνεργασία (25% έναντι 15,5%).
• Έκθεση σε σωματική ή φραστική βία (17,6% έναντι 9,4%).

Η ακτινογραφία των προβλημάτων Υγείας

Το άγχος αναδεικνύεται σε «πρωταθλητή» των προβλημάτων υγείας, καθώς το 42,1% των ερωτηθέντων παρουσίασε εμφάνιση ή επιδείνωσή του μέσα στους τελευταίους 12 μήνες.

Η τάση φυγής: Το άγχος λειτουργεί ως ο κύριος μοχλός για την αναζήτηση νέας δουλειάς.

Το 63,3% όσων σκέφτονται πολύ συχνά να αλλάξουν εργασία δηλώνει επιδείνωση άγχους, έναντι μόλις 36,2% όσων δεν σκέφτονται ποτέ να παραιτηθούν.

Συμπέρασμα ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

«Η ποιότητα της εργασίας δεν μπορεί να αποτιμηθεί μόνο με βάση την ύπαρξη απασχόλησης ή το ύψος των αποδοχών», καταλήγει το Ινστιτούτο.

«Η απλήρωτη υπερωριακή απασχόληση, η εργασιακή ανασφάλεια και η καταπάτηση του ελεύθερου χρόνου αποτελούν ενδείξεις βαθύτερων διαρθρωτικών προβλημάτων.

Η πολιτεία και οι φορείς οφείλουν να στρέψουν την προσοχή τους στη θεσμική θωράκιση των εργαζομένων, καθώς η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να επιτευχθεί υπονομεύοντας την υγεία και την αξιοπρέπεια του εργατικού δυναμικού».