Συχνά σκεφτόμαστε τη γήρανση του εγκεφάλου σαν μία αργή, αναπόφευκτη φθορά: Η μνήμη εξασθενεί, η συγκέντρωση μειώνεται, η καθημερινότητα γίνεται πιο απαιτητική. Σήμερα, όμως, η επιστήμη δίνει μία πιο αισιόδοξη εικόνα. Ο εγκέφαλος παραμένει ευπροσάρμοστος και μπορεί να ωφεληθεί από δραστηριότητες που τον κρατούν ενεργό, κοινωνικό και σε διαρκή πρόκληση.
Δεν υπάρχει μία «μαγική» συνταγή που να προλαμβάνει τη νόσο Αλτσχάιμερ ή την άνοια. Υπάρχουν, όμως, συνήθειες που φαίνεται να ενισχύουν τη γνωστική ανθεκτικότητα και να βοηθούν τον εγκέφαλο να παραμένει σε καλύτερη λειτουργική κατάσταση όσο μεγαλώνουμε.
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι αρκετές από αυτές τις δραστηριότητες δεν είναι ούτε δύσκολες ούτε δυσάρεστες. Μπορούν να είναι απολαυστικές: Nα μάθουμε έναν νέο δρόμο χωρίς να βασιστούμε αποκλειστικά στο GPS, να χορέψουμε, να τραγουδήσουμε, να μάθουμε ένα μουσικό όργανο ή να συμμετέχουμε περισσότερο σε κοινωνικές δραστηριότητες.
1. Να χρησιμοποιούμε την αίσθηση προσανατολισμού μας
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Το GPS μάς έχει λύσει τα χέρια. Μας πηγαίνει παντού, γρήγορα και χωρίς κόπο. Όμως ο εγκέφαλος φαίνεται να ωφελείται όταν καλείται να κάνει κάτι που οι εφαρμογές συχνά κάνουν πια για εμάς: Nα προσανατολιστεί, να θυμηθεί διαδρομές, να παρατηρήσει σημεία αναφοράς και να επεξεργαστεί χωρικές πληροφορίες.
Η περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας είναι ο ιππόκαμπος, μια δομή του εγκεφάλου που συνδέεται με τη μνήμη, τη μάθηση και τον προσανατολισμό.
Ο καθηγητής Dennis Chan, από το UCL Institute of Cognitive Neuroscience, εξηγεί γιατί η ικανότητα προσανατολισμού έχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για την υγεία του εγκεφάλου. Όπως σημειώνει, εδώ και χρόνια είναι γνωστό ότι οι άνθρωποι με νόσο Αλτσχάιμερ συχνά αρχίζουν να χάνονται ως ένα από τα πρώτα συμπτώματα. Γι’ αυτό, τονίζει, όσο νωρίτερα εντοπίζονται οι γνωστικές δυσκολίες, τόσο πιο γρήγορα μπορεί να υπάρξει παρέμβαση.
Η σύνδεση του προσανατολισμού με την εγκεφαλική υγεία έχει απασχολήσει την επιστήμη εδώ και χρόνια. Κλασική μελέτη σε οδηγούς ταξί του Λονδίνου έδειξε ότι οι επαγγελματίες με εκτεταμένη εμπειρία πλοήγησης είχαν διαφοροποιήσεις στον ιππόκαμπο, ενισχύοντας την ιδέα ότι η συστηματική εξάσκηση σε απαιτητικές χωρικές δεξιότητες μπορεί να συνδέεται με αλλαγές στον εγκέφαλο, όπως αναφέρει το BBC.
Πιο πρόσφατη έρευνα εξέτασε επαγγέλματα που απαιτούν συχνή πλοήγηση και επεξεργασία χωρικών πληροφοριών, όπως οι οδηγοί ταξί και ασθενοφόρων. Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες εμφάνιζαν χαμηλότερα ποσοστά θανάτων που αποδίδονταν στη νόσο Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με άλλα επαγγέλματα. Οι ερευνητές, πάντως, επισημαίνουν ότι πρόκειται για συσχέτιση και όχι για απόδειξη αιτιότητας.
Στην πράξη, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία. Μπορεί, όμως, να αξίζει να δίνουμε στον εγκέφαλο μικρές ευκαιρίες εξάσκησης: να προσπαθούμε να θυμόμαστε μια διαδρομή, να παρατηρούμε τα σημεία γύρω μας, να περπατάμε σε μια νέα γειτονιά ή να αφήνουμε, πού και πού, το GPS να περιμένει.
2. Να παραμένουμε κοινωνικά ενεργοί
Ο εγκέφαλος δεν γερνά σε απομόνωση. Οι σχέσεις, η επικοινωνία, η συμμετοχή σε ομάδες και οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις λειτουργούν σαν νοητική άσκηση. Μια συζήτηση δεν είναι απλώς ανταλλαγή λέξεων. Απαιτεί μνήμη, προσοχή, συναισθηματική επεξεργασία, κατανόηση των αντιδράσεων του άλλου και προσαρμογή.
Η κοινωνική απομόνωση έχει αναγνωριστεί ως ένας από τους παράγοντες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Αντίθετα, η κοινωνική συμμετοχή φαίνεται να κρατά τον εγκέφαλο σε εγρήγορση, επειδή συνδυάζει πολλά διαφορετικά ερεθίσματα: λόγο, συναίσθημα, μνήμη, προσοχή και αίσθηση σύνδεσης.
Αυτό δίνει ιδιαίτερη σημασία σε δραστηριότητες που φέρνουν τους ανθρώπους κοντά: Μία λέσχη ανάγνωσης, μία χορωδία, ένα μάθημα χορού, μια εθελοντική δράση, μια παρέα για περπάτημα ή ακόμη και μια σταθερή εβδομαδιαία συνάντηση με φίλους.
Δεν πρόκειται μόνο για «καλή διάθεση». Πρόκειται για έναν τρόπο να παραμένει ο εγκέφαλος ενεργός μέσα από την ανθρώπινη επαφή. Και αυτό έχει ιδιαίτερη αξία σε μια εποχή όπου η μοναξιά και η απομόνωση αποτελούν όλο και πιο συχνές εμπειρίες, ειδικά στις μεγαλύτερες ηλικίες.
3. Να μαθαίνουμε κάτι καινούργιο
Ο εγκέφαλος αγαπά την πρόκληση. Όχι απαραίτητα την πίεση, αλλά την ενεργή εμπλοκή σε κάτι που απαιτεί προσπάθεια, προσαρμογή και μάθηση. Η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου, το τραγούδι, ο χορός, μια ξένη γλώσσα ή μια νέα δεξιότητα μπορούν να ενεργοποιήσουν πολλαπλά εγκεφαλικά δίκτυα.
Η μουσική είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Δεν κινητοποιεί μόνο την ακοή ή τη μνήμη, αλλά συνδέεται και με το συναίσθημα, τον ρυθμό, την προσοχή, τον συντονισμό και συχνά με την κοινωνική συμμετοχή. Το τραγούδι σε μια ομάδα ή η εκμάθηση ενός οργάνου δεν είναι απλώς ευχάριστες δραστηριότητες. Είναι μορφές ενεργής μάθησης.
Αντίστοιχα, ο χορός έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την υγεία του εγκεφάλου, επειδή συνδυάζει πολλά πράγματα ταυτόχρονα: κίνηση, μουσική, ρυθμό, μνήμη, ισορροπία, συντονισμό και κοινωνική επαφή. Δεν είναι απλώς σωματική άσκηση. Είναι ταυτόχρονα νοητική, αισθητηριακή και κοινωνική δραστηριότητα.
Κάθε νέο βήμα, κάθε νέα μελωδία, κάθε νέα δεξιότητα βάζει τον εγκέφαλο να προσαρμοστεί. Και αυτή η προσαρμογή είναι πολύτιμη. Η δια βίου μάθηση δεν αφορά μόνο τη γνώση· αφορά και τη διατήρηση της γνωστικής ευελιξίας.
Το κοινό μυστικό: Nα μένουμε ενεργοί
Το μήνυμα των ειδικών είναι απλό: O εγκέφαλος χρειάζεται δραστηριότητα. Όχι μόνο σωματική, αλλά και πνευματική και κοινωνική. Όπως επισημαίνει ο Dennis Chan, υπάρχουν άνθρωποι που μεγαλώνουν χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα γνωστικής έκπτωσης, και συχνά πρόκειται για ανθρώπους που συνεχίζουν να κινούνται, να μαθαίνουν και να διατηρούν κοινωνικές επαφές.
Το κοινό νήμα πίσω από όλες αυτές τις δραστηριότητες είναι η ενεργή συμμετοχή. Ο εγκέφαλος φαίνεται να ωφελείται όταν δεν μένει παθητικός: όταν κινείται, όταν λύνει προβλήματα, όταν μαθαίνει, όταν θυμάται, όταν επικοινωνεί, όταν δοκιμάζει κάτι καινούργιο.
Η προστασία του εγκεφάλου, λοιπόν, δεν περνά μόνο μέσα από ιατρικές εξετάσεις ή από γενικές συμβουλές υγιεινής ζωής. Περνά και από μικρές, καθημερινές επιλογές που κάνουν τη ζωή πιο πλούσια: μια βόλτα χωρίς αυτόματο πιλότο, μια συζήτηση, ένα μάθημα χορού, ένα τραγούδι, μια νέα διαδρομή, μια νέα δεξιότητα.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενθαρρυντικό μήνυμα: ό,τι κάνει τον εγκέφαλο να δουλεύει, συχνά κάνει και τη ζωή πιο ενδιαφέρουσα.
Διαβάστε επίσης
Προσθέστε αυτούς τους καρπούς στο πρωινό και απογειώστε μνήμη και συγκέντρωση – Μια χούφτα αρκεί
Ποιοι άνθρωποι δεν εμφανίζουν ποτέ σχιζοφρένεια – Το παράδοξο που εξηγεί η επιστήμη
Αυτισμός: Νέα τεχνική εγκεφαλικής διέγερσης βελτιώνει την επικοινωνία – Δοκιμάστηκε σε 200 παιδιά
Αναπαραγωγή άρθου από εδώ
