Μπορεί οι προβλέψεις για τον επιπολασμό των παθήσεων που επηρεάζουν τη μνήμη να μην είναι τόσο ευοίωνες, υπάρχουν και ορισμένα ελπιδοφόρα συμπεράσματα. Σύμφωνα με έρευνες, μέχρι και το 40% των περιστατικών άνοιας παγκοσμίως μπορεί να συνδέεται με παράγοντες του τρόπου ζωής που μπορούμε να αλλάξουμε. Ένας από αυτούς μπορεί να είναι και το τι κάνουμε στον ελεύθερό μας χρόνο.
Γιατί κάνουν καλό στη μνήμη τα χόμπι; Και ποια μπορούν να βοηθήσουν τον εγκέφαλο να παραμείνει σε εγρήγορση; Η Ruth Brookman, Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο MARCS για τον Εγκέφαλο, τη Συμπεριφορά και την Ανάπτυξη του Πανεπιστημίου Western Sydney και η Celia Harris, Αναπληρώτρια καθηγήτρια Γνωσιακής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Western Sydney απαντούν με άρθρο τους στο The Conversation.
Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο άνοιας
Η τελευταία έκθεση της Επιτροπής Lancet για την πρόληψη και αντιμετώπιση της άνοιας ανέδειξε 14 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, δηλαδή παράγοντες που μπορούν να μειωθούν μέσω αλλαγών στην καθημερινότητα. Ανάμεσά τους βρίσκονται η έλλειψη εκπαίδευσης στα πρώτα χρόνια της ζωής, η απώλεια ακοής, η καθιστική ζωή, η παχυσαρκία, ο διαβήτης, η υψηλή χοληστερόλη, η υπέρταση -ιδιαίτερα στη μέση ηλικία, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, τα προβλήματα όρασης που δεν αντιμετωπίζονται, η ατμοσφαιρική ρύπανση, οι τραυματισμοί στο κεφάλι, η κατάθλιψη και η κοινωνική απομόνωση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει ότι είναι δική σας ευθύνη αποκλειστικά: «Είναι σημαντικό ότι τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι εσείς φταίτε αν αναπτύξετε άνοια. Ωστόσο, αυτή η έρευνα υποδηλώνει ότι οι καθημερινές μας επιλογές δεν είναι ασήμαντες και μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου μας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα».
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν συχνά τον όρο «γνωστικό απόθεμα» για να εξηγήσουν γιατί ορισμένοι άνθρωποι διατηρούν καλύτερη πνευματική λειτουργία με την πάροδο του χρόνου. Με απλά λόγια, όσο περισσότερο ενεργοποιούμε το μυαλό μας, τόσο μεγαλύτερες «αντοχές» φαίνεται να αποκτά ο εγκέφαλος.
Ποια χόμπι φαίνεται να βοηθούν περισσότερο
Σε γενικότερο πλαίσιο, μελέτες δείχνουν ότι όσοι συμμετέχουν συστηματικά σε δραστηριότητες αναψυχής εμφανίζουν χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με όσους δεν έχουν αντίστοιχες ενασχολήσεις. Σε μια συγκεκριμένη ανασκόπηση, οι ερευνητές χώρισαν αυτές τις δραστηριότητες σε τρεις κατηγορίες – σωματικές όπως το περπάτημα, γνωστικές όπως τα παζλ, και κοινωνικές όπως η συμμετοχή σε μια λέσχη – και διαπίστωσαν ότι όλες σχετίζονταν με μειωμένο κίνδυνο άνοιας.
Παρόλα αυτά, οι δύο ειδικοί εξηγούν ότι δεν είναι τόσο απλό να οδηγηθούμε σε συμπεράσματα ως προς το είδος των χόμπι. Μεγάλη ιαπωνική έρευνα που παρακολούθησε περισσότερους από 22.000 ανθρώπους για 11 χρόνια διαπίστωσε ότι όσοι είχαν τουλάχιστον ένα χόμπι στη μέση ηλικία εμφάνιζαν περίπου 19% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής άνοιας. Όσοι είχαν περισσότερα από ένα χόμπι φαίνεται να προστατεύονταν ακόμη περισσότερο, συγκεκριμένα κατά 23%. Παρόλα αυτά, κανένα συγκεκριμένο είδος χόμπι δεν φάνηκε να μειώνει τον κίνδυνο άνοιας περισσότερο από άλλα.
Αντίστοιχα, μια διαφορετική μελέτη από την Αυστραλία, έδειξε ότι δραστηριότητες όπως η συγγραφή, η επίλυση γρίφων ή η χρήση υπολογιστή συνδέονταν με 9% έως 11% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ δημιουργικές ασχολίες όπως το πλέξιμο ή η ξυλουργική σχετίζονταν επίσης με σημαντικά οφέλη. Και σε αυτή την περίπτωση, όμως, κανένα χόμπι δεν αναδείχθηκε ως η κορυφαία δραστηριότητα πρόληψης της άνοιας, εξήγησαν οι δύο ειδικοί. «Αυτό είναι καθησυχαστικό, καθώς δεν χρειάζεται να επιλέξετε το “τέλειο” χόμπι, αλλά ένα που σας αρέσει και μπορείτε να κάνετε συστηματικά» σχολιάζουν.
Γιατί τα χόμπι κάνουν τόσο καλό στον εγκέφαλο
Τα χόμπι φαίνεται ότι λειτουργούν προστατευτικά επειδή συνδυάζουν πολλούς διαφορετικούς παράγοντες που ευνοούν την υγεία του εγκεφάλου:
- Νοητική διέγερση: Η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων και η επίλυση προβλημάτων βοηθούν στη δημιουργία νέων νευρωνικών συνδέσεων.
- Σωματική δραστηριότητα: Δραστηριότητες όπως ο χορός, το περπάτημα ή η κηπουρική ενισχύουν την κυκλοφορία του αίματος και σχετίζονται με καλύτερη λειτουργία του εγκεφάλου.
- Μείωση του στρες: Το χρόνιο στρες και η κατάθλιψη συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Τα χόμπι λειτουργούν συχνά αγχολυτικά και βελτιώνουν τη διάθεση.
- Κοινωνική επαφή: Η κοινωνική απομόνωση θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για άνοια. Οι άνθρωποι που παραμένουν κοινωνικά ενεργοί φαίνεται να εμφανίζουν συμπτώματα αρκετά χρόνια αργότερα σε σχέση με όσους απομονώνονται.
Οι δύο ειδικοί επισημαίνουν ότι αν υπάρχει ένας παράγοντας που αξίζει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή, αυτός είναι η κοινωνική επαφή: «Σκεφτείτε, για παράδειγμα, ότι το να παίζει κάποιος πασιέντζα στο κινητό του ενεργοποιεί μεν τον εγκέφαλο, όμως μια βραδιά με φίλους για να παίξετε χαρτιά προσφέρει ταυτόχρονα γέλιο, επικοινωνία, συναισθηματική σύνδεση και κοινωνική αλληλεπίδραση – στοιχεία που φαίνεται να προστατεύουν ακόμη περισσότερο τον εγκέφαλο» εξηγούν.
Πώς να επιλέξετε το κατάλληλο χόμπι
Παρότι τα χόμπι δεν είναι πανάκεια κατά της άνοιας, οι δύο ειδικοί δίνουν έναν μικρό οδηγό για να μειώσετε πολλούς παράγοντες κινδύνου ταυτόχρονα. Προτείνουν να αναρωτηθείτε:
- Με προκαλεί πνευματικά αυτή η δραστηριότητα;
- Με κρατά σωματικά ενεργό;
- Μου προσφέρει χαρά ή αίσθηση σκοπού;
- Με βοηθά να έρχομαι σε επαφή με άλλους ανθρώπους;
«Όσο περισσότερες φορές η απάντηση είναι θετική, τόσο πιο πιθανό είναι το χόμπι να συμβάλλει ουσιαστικά στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου» καταλήγουν.
Διαβάστε επίσης:
Νοημοσύνη: Τι κερδίζει το μυαλό από την εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου
Το ευχάριστο «φάρμακο» που ενισχύει τη μνήμη, καταπολεμά τον πόνο και διώχνει το άγχος
Η ευχάριστη δραστηριότητα που ακονίζει το μυαλό και δυναμώνει τη μνήμη
Αναπαραγωγή άρθου από εδώ
