Παρέμβαση για “τη φυλή προβάτου Λέσβου” από ακαδημαϊκούς που επιβλέπουν το πρόγραμμα των Γενετικών Πόρων του ΥΠΑΑΤ

  Τη σημασία του προβάτου Λέσβου ως κρίσιμου ζωικού γενετικού πόρου και την ανάγκη υιοθέτησης της στρατηγικής του εμβολιασμού DIVA έναντι του αφθώδους πυρετού , επισημαίνουν με υπόμνημα – παρέμβαση τους ακαδημαϊκοί , γενετιστές καθηγητές του Γεωπονικού Πανεπιστημίου που επιβλέπουν το πρόγραμμα των γενετικών πόρων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για τη φυλή του προβάτου Λεσβου.

 Όπως σημειώνουν στο υπόμνημά τους ” Το πρόβατο Λέσβου δεν συνιστά μια απλή παραγωγική μονάδα του πρωτογενούς τομέα, αλλά έναν αυτόχθονα ζωικό γενετικό πόρο υψηλής αξίας, ο οποίος αποτελεί προϊόν εξέλιξης και προσαρμογής αιώνων στο ιδιαίτερο οικοσύστημα του Βορείου Αιγαίου. Η εφαρμογή της μαζικής θανάτωσης ως αποκλειστική στρατηγική ελέγχου του αφθώδους πυρετού έχει ήδη επιφέρει σημαντική απώλεια ζωικού κεφαλαίου (10.000 ζώα). Η πυκνή χωρική κατανομή των εκτροφών, ειδικά στο βορειοδυτικό τμήμα του νησιού, θέτει εν 2 αμφιβόλω την αποτελεσματικότητα της, ενώ η εφαρμογή της σε κλειστούς και γεωγραφικά περιορισμένους πληθυσμούς όπως αυτός της Λέσβου, ενέχει τον κίνδυνο απώλειας γενετικής ποικιλότητας λόγω δραστικής μείωσης του πληθυσμού…  

Στη Μ. Βρετανία, κατά την αντίστοιχη επιδημία του 2001, έρευνες  έδειξαν ότι η αποκλειστική εφαρμογή της μαζικής θανάτωσης δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη τη βέλτιστη στρατηγική ελέγχου συνοδευόμενη από εκτεταμένες απώλειες ζωικού κεφαλαίου (6,5 εκατομμύρια ζώα), σημαντικές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και έντονη κριτική ως προς την αναλογικότητα και τη βιωσιμότητά της . Επιδημιολογικές μελέτες διεθνώς, προβλέπουν ότι ο εμβολιασμός, συνδυαστικά με μέτρα βιοεπιτήρησης και θανάτωσης, μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στον περιορισμό τόσο της εξάπλωσης της επιδημίας όσο και της χρονικής διάρκειάς της. Επομένως, σε περιοχές υψηλής πυκνότητας εκτροφών όπως η Λέσβος, ο ‘εμβολιασμός για επιβίωση’ (vaccinate-to-live) προκρίνεται σε εργαλείο ελέγχου της εξάπλωσης της νόσου, περιορίζοντας σημαντικά τις μαζικές θανατώσεις, μειώνοντας τις επιπτώσεις για τους κτηνοτρόφους, την τοπική κοινωνία και αυξάνοντας την αποδοχή των μέτρων. Αναγνωρίζοντάς τον ως λύση, η Κύπρος έχει ήδη προβεί στην εφαρμογή του εμβολιασμού σε μια προσπάθεια ελέγχου της επιδημίας.  

Ωστόσο, η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των εμβολιασμών προϋποθέτει τον προσδιορισμό κρισίμων παραμέτρων ανάμεσα στις οποίες ο χρόνος έναρξης, το εύρος και η χωρική κατανομή της ζώνης εφαρμογής εμβολιασμού. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να γίνει άμεση επεξεργασία των διαθέσιμων επιδημιολογικών δεδομένων από ειδικούς επιδημιολόγους πραγματογνώμονες σε συνεργασία με τις κτηνιατρικές υπηρεσίες και τοπικούς φορείς ώστε να προσδιοριστεί το βέλτιστο εμβολιαστικό σχήμα.

Εμβολιασμός DIVA: μία σύγχρονη επιστημονική λύση

Υπό το πρίσμα αυτό, καθίσταται αναγκαίος ο στοχευμένος εμβολιασμός με εμβόλια τύπου DIVA (Differentiating Infected from Vaccinated Animals). Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την αποτελεσματική ανοσοπροστασία των ζώων, διατηρώντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα επιδημιολογικής επιτήρησης και διάκρισης μεταξύ μολυσμένων και εμβολιασμένων ατόμων μέσω ανίχνευσης μη δομικών πρωτεϊνών (NSPs) (Foord et al., 2007). Η στρατηγική αυτή ευθυγραμμίζεται πλήρως με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την υγεία των ζώων (Animal Health Law – Κανονισμός ΕΕ 2016/429) επιτρέποντας μια πιο ευέλικτη και προληπτική προσέγγιση. Ο Κανονισμός αναγνωρίζει ότι η μαζική θανάτωση μπορεί να αντικατασταθεί ή να συμπληρωθεί από εναλλακτικές στρατηγικές, όπως ο εμβολιασμός, ειδικά όταν διακυβεύεται η επιβίωση σπάνιων φυλών ή η διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας. Πέραν του γενετικού κόστους, η οικονομική επιβάρυνση του κράτους για τις αποζημιώσεις και το κόστος ανασύστασης του ζωικού κεφαλαίου είναι δυσανάλογα μεγάλη.

Η προστασία του προβάτου Λέσβου δεν συνιστά μόνο ζήτημα υγείας ζώων, αλλά στρατηγική επιλογή διατήρησης των γενετικών πόρων, της επισιτιστικής ασφάλειας και της ανθεκτικότητας του πρωτογενούς τομέα της χώρας. Η διαθέσιμη επιστημονική γνώση υποστηρίζει σαφώς τη μετάβαση σε συνδυαστική στρατηγική με εμβολιασμό DIVA. Το κρίσιμο ζητούμενο πλέον είναι η έγκαιρη πολιτική απόφαση εφαρμογής , καταλήγουν οι επιστήμονες.

Το υπόμνημα υπογράφουν:

• Α.Κομινάκης (Καθ. Γενετικής Βελτίωσης Αγροτικών Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, ΓΠΑ) – Επιστημονικός σύμβουλος Αγροτικού Κτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Σκαλοχωρίου και Ένωσης Κτηνοτρόφων φυλής προβάτου Λέσβου
• Π. Σιμιτζής (Αν. Καθ. Εκτροφής, Ηθολογίας & Ευζωίας Αγροτικών Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, ΓΠΑ) – Επιστημονικός σύμβουλος Συνεταιρισμού Παρακοίλων και Αγίας Παρασκευής
• Α. Χάγερ (Αν. Καθ. Γονιδιακής Τεχνολογίας στα Αγροτικά Ζώα, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, ΓΠΑ) – Επιστημονική υπεύθυνη ενέργειας 4 (γονοτυπήσεις)
• Γ. Χριστοδουλόπουλος (Καθ. Υγιεινής Αγροτικών Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής, ΓΠΑ)
• Ν. Δεμίρης (Αν. Kαθ. Βιοστατιστικής, Τμήμα Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών)