Ο Sam Altman, CEO της OpenAI, έχει στη διάθεσή του ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που έχουν δημιουργηθεί ποτέ. Yπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που, όπως έχει δηλώσει, δεν θα έκανε στο ChatGPT, που έχει σχέση με κάτι πολύ ανθρώπινο: «Πώς μπορώ να είμαι ευτυχισμένος;». Για αυτό, λέει, θα προτιμούσε να απευθυνθεί σε έναν σοφό άνθρωπο.
Η παραδοχή αυτή βρίσκεται στο επίκεντρο άρθρου στο Psychology Today του Jagpreet Chhatwal, Ph.D., αναπληρωτή καθηγητή στην Harvard Medical School και Διευθυντή του Institute for Technology Assessment στο Massachusetts General Hospital, ο οποίος επιχειρεί να εξηγήσει γιατί, παρά την τεράστια πρόσβαση που έχουμε σήμερα στη γνώση, η ευτυχία παραμένει ένα βαθιά ανθρώπινο ζητούμενο.
Ο ίδιος έκανε, πάντως, ακριβώς αυτό που ο Altman είπε ότι δεν θα έκανε: ρώτησε το ChatGPT πώς μπορεί κάποιος να γίνει ευτυχισμένος. Η απάντηση ήταν λογική και επιστημονικά ορθή: καλές σχέσεις, ευγνωμοσύνη, άσκηση, επαρκής ύπνος, αίσθηση νοήματος και λιγότερος χρόνος στα social media. Το πρόβλημα είναι ότι η ευτυχία δεν είναι απλώς πληροφορία, αλλά βίωμα.
Μπορεί να μας πει πώς θα είμαστε πραγματικά ευτυχισμένοι;
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να επεξεργαστεί τεράστιο όγκο επιστημονικής βιβλιογραφίας, να συγκρίνει δεδομένα και να συνοψίσει όσα γνωρίζουμε για την ψυχική ευεξία. Δεν έχει, όμως, συναισθήματα, εμπειρίες ή προσωπική αντίληψη της χαράς, της απώλειας, του φόβου ή της αγάπης, τονίζει ο ειδικός.
Μάλιστα, το περιγράφει με μια εύστοχη αναλογία: «Ένα γλωσσικό μοντέλο μπορεί να μιλήσει για την ευτυχία όπως ένας ταξιδιωτικός οδηγός για το Παρίσι. Μπορεί να γνωρίζει κάθε λεπτομέρεια, χωρίς να έχει βρεθεί ποτέ εκεί». Αυτή η διάκριση έχει σημασία σε μια εποχή όπου, παρά την τεχνολογική και οικονομική πρόοδο, η ευτυχία δεν φαίνεται να αυξάνεται αντίστοιχα. Σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, οι σχετικοί δείκτες έχουν σταθεροποιηθεί ή υποχωρήσει, με τους νεότερους ανθρώπους να εμφανίζονται ιδιαίτερα ευάλωτοι.
Πώς μπορούμε να ευτυχήσουμε;
Η επιστήμη έχει εντοπίσει έναν από τους πιο σταθερούς παράγοντες που συνδέονται με την ευτυχία: τις ανθρώπινες σχέσεις. Η περίφημη Harvard Study of Adult Development, μία από τις μακροβιότερες μελέτες για την ανθρώπινη ζωή και ευημερία, έχει δείξει ότι οι στενές και ουσιαστικές σχέσεις συνδέονται περισσότερο με την ευτυχία και τη μακροζωία από ό,τι τα χρήματα, η κοινωνική αναγνώριση ή η επαγγελματική επιτυχία.
Όμως, υπάρχει και μια άλλη οπτική, σύμφωνα με τον Chhatwal. Αντί να κυνηγάμε διαρκώς την ευτυχία, ίσως αξίζει να παρατηρούμε τι είναι αυτό που καθημερινά μας την στερεί. Ένα email που δεν έφτασε, ένας συνάδελφος που καθυστέρησε, μια άδικη κατηγορία ή ένα δυσάρεστο σχόλιο μπορεί να καταλάβει το μυαλό μας για ώρες. Πρόκειται για μικρές παρεμβολές, που δεν είναι πραγματικά καταστροφικές, αλλά συχνά καταφέρνουν να καθορίσουν τη διάθεσή μας.
«Αν καταφέρουμε να εντοπίσουμε και σταδιακά να εξουδετερώσουμε αυτές τις μικρές καθημερινές ενοχλήσεις, σταματάμε να “χάνουμε” την ευτυχία μας. Αυτό που απομένει δεν χρειάζεται να το δημιουργήσουμε, απλώς υπάρχει» συμπληρώνει.
Τι μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο
Ένας σημαντικός εχθρός της ψυχικής ισορροπίας είναι το χρόνιο στρες. Εδώ, ο διαλογισμός και οι τεχνικές ελεγχόμενης αναπνοής έχουν συγκεντρώσει σημαντικό επιστημονικό ενδιαφέρον.
Όπως αναφέρει ο ειδικός, μελέτες έχουν συσχετίσει τον συστηματικό διαλογισμό με χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης αλλά και μεταβολές σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Αντίστοιχα, η αργή, ελεγχόμενη αναπνοή φαίνεται να επηρεάζει το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, βοηθώντας τον οργανισμό να περάσει από κατάσταση έντασης σε κατάσταση ηρεμίας.
Ακόμη και συγκεκριμένες τεχνικές ρυθμικής αναπνοής, όπως η Sudarshan Kriya Yoga (SKY), έχουν μελετηθεί σε βετεράνους και επαγγελματίες υγείας, με αποτελέσματα που δείχνουν βελτίωση σε δείκτες άγχους, στρες και burnout. «Μπορείτε να αναπνεύσετε οπουδήποτε. Δεν χρειάζεστε εφαρμογή. Δεν χρειάζεστε το ChatGPT» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Τελικά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μας εξηγήσει όλα τα παραπάνω. Δεν μπορεί, όμως, να κάνει την αναπνοή για εμάς, να χτίσει τις σχέσεις μας ή να επιλέξει πώς θα αντιδράσουμε σε μια δύσκολη στιγμή.
Έτσι, η ευτυχία δεν είναι ένα δεδομένο που απλώς αναζητούμε και ανασύρουμε, αλλά μια κατάσταση που καλλιεργούμε καθημερινά: «Εκείνες τις στιγμές, ένα από τα καλύτερα εργαλεία είναι αυτό που έχουμε ήδη μάθει να χρησιμοποιούμε: μια αναπνοή, ένας διαλογισμός, ένα τηλεφώνημα σε κάποιον που αγαπάμε, μια συνειδητή απόφαση να μην παραδώσουμε την ψυχική μας ηρεμία σε ό,τι συμβαίνει γύρω μας» καταλήγει.
Διαβάστε επίσης
Ευτυχία: Παίρνουμε μαθήματα από την πιο ευτυχισμένη χώρα του κόσμου
Μικρά μαθήματα ευτυχίας που οδηγούν σε μεγάλη ικανοποίηση από τη ζωή
Τέσσερα μονοπάτια που οδηγούν στην ευτυχία – Κάντε το δικό σας mix and match
Αναπαραγωγή άρθου από εδώ
