Το «σύστημα εξυπηρετήσεων» και η πολιτική αυταπάτη της κανονικότητας – Galaksias.com

Το ρουσφέτι ως καθημερινή διοίκηση είναι μια εδραία κανονικότητα. Ας μη γελιόμαστε: η διακίνηση επιρροής δεν είναι προνόμιο των βουλευτών. Η γνωστή ελληνική “διευκόλυνση” έχει διαχυθεί σε κάθε γωνιά της δημόσιας ζωής, από υπηρεσίες και νοσοκομεία μέχρι πανεπιστήμια και τραπεζικούς οργανισμούς. Εκεί όπου κάποιος κατέχει θέση ευθύνης, συχνά μετατρέπει τη διακριτική του ευχέρεια σε προσωπικό μηχανισμό εξυπηρετήσεων. 

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό, είναι βαθιά πολιτισμικό. Η παράκαμψη των κανόνων έχει εδραιωθεί ως σχεδόν αυτονόητη πρακτική. Και το πιο ανησυχητικό: όσοι συμμετέχουν, είτε ως “ωφελούμενοι” είτε ως “μεσάζοντες”, συχνά το αντιλαμβάνονται ως πράξη δικαιοσύνης, όχι ως εκτροπή. 

Από τη διευκόλυνση στη διαφθορά 

Η γραμμή ανάμεσα στην “εξυπηρέτηση” και τη διαφθορά είναι λεπτή και επικίνδυνα ευέλικτη. Δεν αλλάζει με έναν νόμο, ούτε διορθώνεται με πρόχειρες παρεμβάσεις. Ωστόσο, αν δεν τεθούν σαφή όρια, η ανοχή μετατρέπεται σε καθεστώς.
Η Ελλάδα κουβαλά μια βαριά ιστορική κληρονομιά πελατειακών σχέσεων. Αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να την αποδεχτούμε ως μοιραία. Αντιθέτως, απαιτείται ένα νέο πλαίσιο κανόνων, λιγότερο προνομιακό και περισσότερο υπεύθυνο. 

Βουλευτές χωρίς προνόμια ή χωρίς ρόλο; 

Η αναμόρφωση του ρόλου του βουλευτή είναι αναπόφευκτη αν θέλουμε σοβαρό πολιτικό σύστημα. Όχι με εύκολες εξαγγελίες, αλλά με ουσιαστικές τομές – για δείτε για παράδειγμα ως βάση συζήτησης μια τέτοια δέσμη προτάσεων:
– Ο βουλευτής δεν μπορεί να λειτουργεί ως επαγγελματίας “μεσολαβητής”. Η αμοιβή του οφείλει να συνδέεται με πραγματικό νομοθετικό έργο (π.χ. 1.000 ευρώ μηνιαίως) ή με την επαγγελματική του δραστηριότητα εκτός πολιτικής. 
– Η σύνταξη και τα προνόμια δεν μπορούν να αποτελούν ξεχωριστό καθεστώς. Άρα, σύνταξη από την επαγγελματική του δραστηριότητα κι όχι “ειδική” βουλευτική. 
– Η πολιτική δεν είναι ασφαλιστικό καταφύγιο. 
– Οι διευκολύνσεις (οχήματα, μετακινήσεις κ.λπ.) πρέπει να αιτιολογούνται και να περιορίζονται αυστηρά. 
– Η ασυλία οφείλει να αφορά αποκλειστικά την πολιτική δράση, όχι την προσωπική συμπεριφορά. 
– Οι θητείες χρειάζονται όρια και αξιολόγηση, διαφορετικά η πολιτική μετατρέπεται σε καριέρα χωρίς λογοδοσία. 
– Η ταυτόχρονη συμμετοχή σε κομματικά όργανα θολώνει τον θεσμικό ρόλο και ενισχύει τη σύγχυση εξουσιών. 
– Η κομματική πειθαρχία δεν μπορεί να καταργεί τη συνείδηση, ιδίως όταν οι βουλευτές καλούνται να ψηφίσουν νομοσχέδια που δε γνωρίζουν. 
Και, τέλος, η πολιτική εμπειρία δεν μπορεί να υποκαθιστά την επαγγελματική επάρκεια: η κοινωνία δε χρειάζεται ερασιτέχνες της εξουσίας. 

Οι ψηφοφόροι στον καθρέφτη 

Καμία μεταρρύθμιση δε θα σταθεί αν δεν αλλάξει και η στάση των πολιτών. Όσο η ψήφος καθορίζεται από προσωπικά αιτήματα και προσδοκίες “εξυπηρέτησης”, το σύστημα θα αναπαράγεται. Είτε με σταυρό είτε με λίστα, η ευθύνη δε βαραίνει μόνο τους εκλεγμένους, αλλά και τους εκλέγοντες.

Η ανοχή σε αρχηγικά μοντέλα κομμάτων και αυθαίρετες επιλογές υποψηφίων υπονομεύει την ίδια τη δημοκρατική λειτουργία. 

Η αυταπάτη της υπουργοποίησης 

Στην ελληνική πολιτική κουλτούρα, ο βουλευτής συχνά βλέπει τον εαυτό του ως εν δυνάμει υπουργό. Αυτό αλλοιώνει πλήρως τον ρόλο του: αντί να νομοθετεί, επιδιώκει διοικητική εξουσία. Σε μια μικρή χώρα χωρίς παράδοση εμπιστοσύνης στους τεχνοκράτες, αυτή η νοοτροπία γίνεται ακόμη πιο έντονη. Το αποτέλεσμα; Ένα Κοινοβούλιο που συχνά υπολειτουργεί ως νομοθετικό σώμα και υπερλειτουργεί ως προθάλαμος εξουσίας. 

Το μάθημα των “ξένων χρημάτων” 

Υποθέσεις όπως εκείνη του ΟΠΕΚΕΠΕ αποκαλύπτουν μια ιδιότυπη πραγματικότητα: όταν τα χρήματα δεν είναι “δικά μας”, αλλά ευρωπαϊκά, οι ισορροπίες αλλάζουν. Ο άτυπος κανόνας της διακομματικής ανοχής καταρρέει και η ευθύνη γίνεται προσωπική. 
Ίσως αυτό να είναι το πιο ειλικρινές σχόλιο για το σύστημα: δε φοβάται την ηθική, αλλά τον εξωτερικό έλεγχο. 

Αν κοπεί το νήμα… 

Αν κάποτε σπάσει πραγματικά ο δεσμός της εξυπηρέτησης, πολλοί βουλευτές θα βρεθούν μπροστά σε ένα υπαρξιακό κενό. Γιατί, στην πράξη, η πολιτική τους δραστηριότητα περιορίζεται ακριβώς σε αυτό: τη διευκόλυνση των “δικών τους”. Και τότε θα φανεί το κρίσιμο ερώτημα: ήταν ποτέ νομοθέτες ή απλώς διαχειριστές προσδοκιών;