Μια δύσκολη ημέρα, το άγχος και η πεσμένη διάθεση μας οδηγούν τις περισσότερες φορές στο κινητό, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στα διαδικτυακά παιχνίδια ή στις online αγορές, ως μέσο εκτόνωσης. Νέα ερευνητικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι ο δρόμος προς την υπερβολική χρήση του διαδικτύου μπορεί να είναι πιο σύνθετος.
Το στοιχείο που φαίνεται να προβλέπει καλύτερα εάν κάποιος θα συνδεθεί και πόση ώρα θα παραμείνει online δεν είναι το πώς αισθάνεται, αλλά η έντονη επιθυμία να μπει στο διαδίκτυο. Με άλλα λόγια, καθοριστικό ρόλο παίζει ο ίδιος ο «πειρασμός» της σύνδεσης. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο PLOS ONE.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Ντούισμπουργκ-Έσσεν στη Γερμανία παρακολούθησαν 900 ενήλικες, ηλικίας 18 έως 65 ετών, για 14 συνεχόμενες ημέρες. Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούσαν τουλάχιστον μία διαδικτυακή δραστηριότητα, όπως μέσα κοινωνικής δικτύωσης, online παιχνίδια, ηλεκτρονικές αγορές ή πορνογραφικό περιεχόμενο.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Με βάση κλινική αξιολόγηση, χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: άτομα χωρίς προβληματική χρήση, άτομα με συμπεριφορές υψηλού κινδύνου και άτομα με σοβαρή, παθολογική χρήση του διαδικτύου.
Κάθε βράδυ κατέγραφαν τη διάθεσή τους, τα επίπεδα στρες, την επιθυμία τους να συνδεθούν και τη διαδικτυακή δραστηριότητα της ημέρας. Όταν είχαν χρησιμοποιήσει το διαδίκτυο, ανέφεραν επίσης πόσο χρόνο πέρασαν online, πόση ευχαρίστηση ή ανακούφιση ένιωσαν και αν παραμέλησαν άλλες υποχρεώσεις. Συνολικά συγκεντρώθηκαν περισσότερες από 11.000 ημερήσιες καταγραφές.
Ο πειρασμός διπλασίαζε την πιθανότητα σύνδεσης
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, όταν κάποιος αισθανόταν εντονότερη από τη συνηθισμένη επιθυμία να συνδεθεί, οι πιθανότητες να χρησιμοποιήσει το διαδίκτυο σχεδόν διπλασιάζονταν. Η σχέση αυτή παρατηρήθηκε ακόμη και σε ανθρώπους που δεν εμφάνιζαν προβληματική συμπεριφορά.
Τις ημέρες κατά τις οποίες ο πειρασμός ήταν ισχυρότερος, οι συμμετέχοντες περνούσαν περισσότερο χρόνο online, ένιωθαν μεγαλύτερη ευχαρίστηση ή ανακούφιση και ήταν πιθανότερο να αφήσουν στην άκρη εργασία, σχέσεις ή άλλες καθημερινές δραστηριότητες. Η παραμέληση ήταν εντονότερη στα άτομα με σοβαρότερη προβληματική χρήση.
Ο ρόλος του στρες και της κακής διάθεσης
Σε αντίθεση με τις προσδοκίες των ερευνητών, η κακή διάθεση από μόνη της δεν προέβλεπε αν κάποιος θα συνδεόταν. Το στρες είχε επίσης περιορισμένη επίδραση στη συνολική χρήση. Μάλιστα, τις πιο αγχωτικές ημέρες οι συμμετέχοντες περνούσαν ελαφρώς λιγότερο χρόνο στο διαδίκτυο, πιθανώς επειδή είχαν λιγότερο ελεύθερο χρόνο.
Η εικόνα ήταν διαφορετική στα άτομα με σοβαρά προβλήματα χρήσης. Σε αυτά, το αυξημένο στρες συνδεόταν με εντονότερη επιθυμία να συνδεθούν και μεγαλύτερη παραμέληση άλλων υποχρεώσεων. Παράλληλα, τις ημέρες με χειρότερη διάθεση οι συμμετέχοντες δήλωναν ότι απολάμβαναν λιγότερο την online δραστηριότητα και αντλούσαν μικρότερη ανακούφιση. Παρ’ όλα αυτά, συχνά παρέμεναν περισσότερο χρόνο συνδεδεμένοι.
Το εύρημα υποδηλώνει έναν γνώριμο μηχανισμό εξάρτησης: η συμπεριφορά συνεχίζεται ακόμη και όταν σταδιακά προσφέρει λιγότερη ικανοποίηση.
Από την ευχαρίστηση στην ανάγκη για ανακούφιση
Οι συμμετέχοντες με επικίνδυνες συνήθειες χρήσης ανέφεραν τη μεγαλύτερη ευχαρίστηση από το διαδίκτυο. Αντίθετα, το αίσθημα ανακούφισης ήταν υψηλότερο τόσο στα άτομα υψηλού κινδύνου όσο και σε εκείνα με σοβαρά προβλήματα χρήσης.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι δύο αυτοί μηχανισμοί -η αναζήτηση ευχαρίστησης και η απομάκρυνση από δυσάρεστα συναισθήματα- μπορεί να ενισχύουν την επανάληψη της συμπεριφοράς. Στα πρώτα στάδια, κάποιος μπορεί να συνδέεται επειδή περνά ευχάριστα. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, είναι πιθανό να καταφεύγει στο διαδίκτυο κυρίως για να μειώσει το άγχος, τη μοναξιά ή την ψυχική δυσφορία.
Η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει αυτή τη μακροχρόνια εξέλιξη, καθώς διήρκεσε μόλις δύο εβδομάδες, τα ευρήματά της όμως ενισχύουν τις σχετικές θεωρίες για τους μηχανισμούς της εξάρτησης.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αντιμετώπιση της προβληματικής χρήσης του διαδικτύου θα πρέπει να εστιάζει στη διαχείριση της ίδιας της παρόρμησης. Αυτή φαίνεται να αποτελεί τον πιο άμεσο σύνδεσμο ανάμεσα στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά. Εναλλακτικές δραστηριότητες που προσφέρουν ευχαρίστηση, χαλάρωση ή αποφόρτιση, χωρίς να οδηγούν σε παραμέληση της υγείας, της εργασίας και των ανθρώπινων σχέσεων, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προστατευτικά.
Μια δύσκολη ημέρα μπορεί να δημιουργεί το κατάλληλο έδαφος. Εκείνο, όμως, που μας οδηγεί τελικά να ανοίξουμε το κινητό «για λίγα λεπτά» και να παραμείνουμε online για ώρες φαίνεται ότι είναι η ίδια η επιθυμία να συνδεθούμε.
Διαβάστε επίσης
Αντιμέτωποι με τοξικές online αναρτήσεις 1 στους 3 Έλληνες – Ποια χώρα έχει την αρνητική πρωτιά
«Παγιδευμένα» στην οθόνη 3 στα 4 Ελληνόπουλα – Ανησυχητικά ευρήματα για την «αόρατη» ψηφιακή κρίση
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο από την υπερβολική χρήση smartphone
Αναπαραγωγή άρθου από εδώ
